De Linkse Zuil - Biodiversiteit

Deel
De Linkse Zuil - Biodiversiteit

De Linkse Zuil is een nieuwsbrief van de Linkse Mannen, waarin we samen met anderen de Linkse Zuil bouwen en in kaart brengen.


Deze aflevering Biodiversiteit, met Rick Middelbos, ook wel de Freek Vonk van Noord-Nederland(RM). Hij is ecoloog, biologiedocent en natuurvertegenwoordiger en was tot kort geleden geveltuinbezitter.

LM: Vertel: wat is biodiversiteit, en is het alleen belangrijk voor linkse mensen?

RM: Biodiversiteit betekent letterlijk: bio is leven en diversiteit is verscheidenheid. Hoe meer verschillende levensvormen, hoe meer biodiversiteit. Ecosystemen bestaan vaak uit heel veel verschillende soorten die zich onderling tot elkaar verhouden. De stabiliteit van een ecosysteem is vaak afhankelijk van een hoge biodiversiteit. En voor onze gezondheid, ons voedsel, ons geluk en de leefbaarheid zijn we daar veel meer van afhankelijk dan mensen vaak denken. Daarnaast heeft het gewoon intrinsieke waarde. En het leven is niet alleen van waarde voor linkse mensen, nee.

LM: Goed nieuws voor rechtse mensen. Exoten liggen binnen biodiversiteit wat lastiger, geloof ik. Hoe zit dat?

RM: Behoud is binnen de natuur wel een ding, conservatisme, dus dat voelt lekker rechts. Maar: binnen ecosystemen zijn veel soorten op elkaar aangepast, vaak omdat ze zich al heel lang samen hebben ontwikkeld. Soorten die van nature samen voorkomen, ondersteunen elkaar meestal het best, omdat ze op een natuurlijke manier samenleven en samenwerken. Door de mens geïntroduceerde soorten kunnen daar soms flink in tekortschieten. Niet alle exoten zijn slecht, maar als het gaat om tuinieren of aanplanten, zijn inheemse soorten meestal het best. Daar kunnen meer verschillende insecten van leven, en dus kan er meer biodiversiteit bestaan.

Een Amerikaanse rivierkreeft kan er bijvoorbeeld voor zorgen dat er heel veel kapotgaat, omdat die niet in balans is met het systeem. Er zijn ook exotische soorten die op een gegeven moment inburgeren, en dan werkt het prima. Dat gebeurt ook wel, maar het is een minderheid.

En dit is een belangrijk onderscheid: als we het over exoten hebben, is dat iets anders dan buitenlanders. We hebben het dan echt over totaal andere soorten die door de mens zijn geïntroduceerd. In de natuur is sowieso veel beweging. Door klimaatverandering schuiven dingen op, en dieren migreren ook. Denk aan de goudjakhals, die vroeger niet in Europa voorkwam en nu wel. Maar dat is natuurlijke migratie, en dat is iets anders dan wanneer de mens het doet. Al valt er over wat natuurlijk en onnatuurlijk is heel wat filosofisch te breinbreken.

LM: Het is complex. Jij hebt je de laatste weken ontzettend boos gemaakt over het verdwijnen van een geveltuin - jouw geveltuin - in het centrum van Groningen. Waarom zijn dat soort kleine tuintjes belangrijk?

RM: Ik maak me al langer boos over het verdwijnen van ecologisch waardevolle plekken in Groningen. Denk aan het Betonbos, maar ook aan de vloeivelden en de bosjes rond de Nieuwe Kerk, die volledig zijn verwijderd. En andere stukjes die verdwijnen, zoals geveltuintjes. Mijn eigen geveltuintje lijkt op het eerste gezicht misschien een verwaarloosd, verruigd stukje groen, maar het is juist heel waardevol. Er staan inheemse struiken met structuur, waar vogels in kunnen nestelen en insecten hun voedsel vinden. En daarmee ook vleermuizen en dat soort dieren.

Daar hebben we heel weinig van in de stad. Bij mij in de buurt, midden in de binnenstad, is heel weinig inheems groen. Op de Grote Markt staan wel wat losse robinia's, exotische bomen, maar daar zit geen ondergroei onder en daar kan vrij weinig van leven. Het oogt groen voor de mens, maar het is bijna een soort greenwashing-groen, vergeleken met wat een braamstruweel of een vlier aan voedsel en leven levert.

Juist omdat we er bijna niks van hebben, zijn die kleine stukjes zo belangrijk. Zo'n stukje zou er minder toe doen als de rest van het groen ook ecologisch waardevol was. Maar als het het enige stukje is, is het natuurlijk heel belangrijk. Het was de enige plek waar de afgelopen jaren merels broedden, de plek waar de vleermuizen het meest foerageerden, en de enige plek waar af en toe een egel bij mij in de straat terechtkwam. En dat is dan in één klap weg, zogenaamd voor opruimen, netheid en veiligheid.

Het interview gaat verder onder de bingo.


In deze Linkse Zuil vind je ook Wilbert's Deugbingo, waarmee je de biodiversiteitskennis van al je vrienden kunt testen. Downloaden en printen maar! (of overhoor ze mondeling). De oplossingen vind je onderaan de nieuwsbrief. Luister de podcast om erachter te komen hoe goed Bram op de hoogte van biodiversiteit is.


LM: Freek Vonk en jij doen allebei erg je best om meer mensen bij biodiversiteit en bij natuur te betrekken. Maar veel mensen hebben toch het idee dat het een heel saai thema is. Waarom is het niet saai?

RM: Ik snap überhaupt niet hoe je dat kunt denken, dus eigenlijk ben ik de verkeerde persoon om dat te vragen. Ik kan me niet voorstellen dat je niet gefascineerd bent door het leven om je heen. Vanuit een soort intrinsieke nieuwsgierigheid kom je uiteindelijk toch bij de natuur uit, want daar gebeuren de gaafste en mooiste dingen. Mensen proberen dat op allerlei manieren te benaderen, denk aan kunst.

Ik denk dat het deels komt doordat we er te ver van af staan. We brengen er te weinig tijd in door en zijn er te weinig mee bezig, en ook in het onderwijs krijgt het relatief weinig aandacht. Wat je niet kent, bemin je ook minder: onbekend maakt onbemind. Het enige groen in je wijk is dan bijvoorbeeld een bak met exoten waar weinig in leeft. En als er wel stukjes in de buurt zijn, kijken weinig mensen daar actief naar. Ik heb nooit begrepen waarom mensen het saai of stom vinden. Wat ik ook wonderlijk vind: als ik het mensen laat zien, zijn ze vaak heel enthousiast. Als ze erop gewezen worden of ermee in aanraking komen, zien ze het vaak wel in.

Kinderen zijn vanaf het begin intrinsiek gemotiveerd om de natuur in te gaan en ernaar te kijken, maar op een gegeven moment verliezen we dat een beetje. Ik zou graag zien dat we de jeugd er van jongs af aan goed bij betrekken en dat vasthouden. Daarbij is het belangrijk om te laten zien hoe gaaf de Nederlandse natuur is, niet alleen tijgers, leeuwen en haaien. Die kent iedereen wel. Mijn leerlingen kennen allemaal de axolotl. Als ik ze jonge kleine watersalamanders laat zien die gewoon in de schooltuin leven, denken ze dat het een axolotl is, een of ander beest uit Mexico. In hun directe omgeving hebben ze blijkbaar nooit goed gekeken. De missie is een beetje om mensen in aanraking te brengen met de Nederlandse natuur. Als je het leert kennen, ga je er ook meer van houden, denk ik. En dan hoop ik dat mensen het ook gaan beschermen.

LM: Wat je volgens mij kunt doen om enthousiast te worden, is gewoon hele kleine dingen doen. Wat voor kleine dingen kun je in je leven doen om meer om biodiversiteit te gaan geven, of om het te bevorderen?

RM: Om het te bevorderen kun je in je omgeving zorgen voor zoveel mogelijk verschillende inheemse planten. Planten zijn de basis van het ecosysteem; daarna volgen insecten en andere dieren vanzelf. Je hoeft niet alles te kennen en te begrijpen om het te respecteren. Is er iets in de buurt, bescherm het dan met elkaar. En ga er kijken en geniet ervan. Sta eens stil bij een bosje en kijk er wat langer naar. Verstil een beetje; dat hebben mensen sowieso wat meer nodig.

Heel veel mensen zien veel dingen wel, maar staan er niet lang bij stil. Doe dat dus wel: zie iets, deel het met de mensen om je heen, verspreid dat enthousiasme, kijk wat langer en zoek uit wat het is. Een app als ObsIdentify kan je helpen om te ontdekken welke soort je ziet.

LM: Jij bent iemand met veel micro-obsessies. Wat is iets specifieks binnen de biodiversiteit waar jij de laatste tijd heel enthousiast over bent?

RM: Een van de dingen die ik de afgelopen jaren extra leuk ben gaan vinden, is dat heel veel soorten met elkaar verbonden zijn. Als je een bepaald soort bijtje helpt, bijvoorbeeld met een bijenhotel of een plek waar ze een nest kunnen graven, heb je er meteen ook een broedparasiet bij. En dat is ook weer heel specifiek: elk bijtje heeft zijn eigen koekoeksbijtje, dat stiekem misbruik maakt van het nestje. Dat soort specifieke relaties tussen soorten vind ik heel geinig. Bij mijn bijenhotels heb ik daar recent een stuk meer van gezien. Er zaten bepaalde graafwespjes in, en daar zaten weer andere soorten goudwespjes bij: weer andere broedparasieten. Ik vind het gewoon geinig hoe zelfs de kleinste dingetjes met elkaar verbonden zijn.

Maar er zijn heel veel micro-obsessies. Het is eigenlijk onmogelijk om mij te vragen wat nu mijn favoriete ding is. Dan moet ik er op dat moment naar kijken. Ik loop ergens en dan ben ik opeens weer helemaal gefascineerd door wat ik zie. Mijn favoriete dier is altijd het dier waar ik op dat moment naar kijk. Hoe vaak ik wel niet zeg: dit is een van mijn favorieten… Dat is een beetje onderhevig aan inflatie.

Maar even uitzoomen: het is allemaal wel te fiksen, en iets herstellen kost niet eens superveel tijd of middelen, maar we moeten gewoon naar de kennis die er is luisteren. Waarom kan het in Rotterdam wel bij het station, en in zo'n links-progressieve stad als Groningen niet? Daar kan ik niet bij.

Het geveltuintje van Rick in betere tijden


Vind je de Linkse Zuil belangrijk? Steun ons dan door je petje af te doen en luister naar onze wekelijkse podcast!

Met Esther Ouwehand over de nieuwe onverdoofd-slachten-wet, Max Smedes over de verkiezingsuitslag in Servië en Auke Hulst over opstand.ai.

De Linkse Zuil is en blijft gratis, dus geef 'em vooral een hartje en stuur 'em door naar iedereen die je lief is.

Biodiverse lees-luister en kijktips van RM:

  • Kijk vooral naar je directe omgeving: wat is er allemaal en wat leeft er? Zoek inheemse struiken of plekjes op.
  • Ga naar buiten en kijk. Valt je iets op, voed dan je nieuwsgierigheid en zoek het uit.
  • Gebruik een app als ObsIdentify of Google Lens, of eventueel AI, om te ontdekken wat je ziet. Zo gebruik je AI in ieder geval voor iets goeds.
  • Kijk en luister naar Vroege Vogels van de NPO: daar wordt de natuur met liefde en aandacht gebracht.
  • Lees een van de talloze natuurboekjes.
  • Sluit je aan bij een lokale club, zoals het IVN, die activiteiten in het landschap organiseert.
  • Volg mensen op Instagram die allerlei dingen in de natuur laten zien.
  • Geef je nieuwsgierigheid wat ze verdient, en dat is aandacht: ga erheen, verwonder je en vraag je altijd wat af. Je leert het meest door gewoon te doen.

De Biodiversiteits-zuil volgens andere Linkse Mensen (in willekeurige volgorde):

home
  • ObsIdentify: Een gratis app (van Stichting Observation International en Naturalis) waarmee je in één klik wilde planten, dieren en paddenstoelen kunt herkennen via een foto.
  • Enlivenment, een boek van Andreas Weber.
DE PROEF — ecologische campus in Frederiksoord
Proefkeuken, workshops, monumentale tuinen en ruimte voor bedrijven en kunstenaars in residentie. Plan je bezoek in Frederiksoord.
Een gezondere aarde - Hoopheggen
help de aarde leefbaar te houden
7-Vinkjes Project - Urgenda
Om klimaatdoelen te halen, is niet alleen een energietransitie nodig, maar ook een landbouwtransitie naar natuurinclusieve kringlooplandbouw.

Nog meer? Laat het ons weten! Heb je een aanvulling of moet iets absoluut uit deze Linkse Zuil? Mail naar delinksezuil@delinksemannen.nl.


Meer over De Linkse Zuil en De Linkse Mannen: https://de-linkse-zuil.ghost.io/samen-bouwen-we-de-linkse-zuil/

Archief:

Oplossingen van Wilbert's Deugbingo:

Organisme: Een levend wezen, zoals een plant, dier, schimmel of bacterie, dat zelfstandig kan groeien, zich voortplanten en reageren op zijn omgeving.

Ecosysteem: Een samenhangend geheel van levende organismen en hun niet-levende omgeving (bodem, water, lucht, klimaat) die op elkaar inwerken.

Ecocide: Grootschalige, ernstige en vaak langdurige vernietiging of beschadiging van ecosystemen door menselijk handelen. Er wordt gewerkt aan erkenning ervan als internationaal misdrijf.

Antropocentrisch: Een denkwijze die de mens centraal stelt en de waarde van natuur en andere wezens vooral afmeet aan hun nut voor de mens.

Trofisch niveau: De positie van een organisme in de voedselketen, bijvoorbeeld producent (plant), primaire consument (planteneter), secundaire consument (vleeseter) of top-predator.

Megachilidae: Een familie van solitaire bijen, waaronder behangersbijen, metselbijen en wolbijen. Ze verzamelen stuifmeel met haren aan de onderkant van hun achterlijf (“buikschuiers”).

Geveltuintje: Een smalle strook beplanting langs de gevel van een huis, vaak één stoeptegel breed, die de straat vergroent en ruimte biedt aan insecten. Moeilijk om in de Gemeente Groningen te behouden.

Voedselweb: Het netwerk van alle onderling verbonden voedselketens in een ecosysteem. Het laat zien wie wie eet en hoe energie en stoffen worden doorgegeven.

Natuur: Alles wat niet door de mens is gemaakt, zoals planten, dieren, landschappen en natuurlijke processen. Vaak wordt de mens er ook toe gerekend als onderdeel ervan. De afbakening is filosofisch omstreden.